USALAMA BARABARANI

Kusikiliza na Kuzungumza

Kusikiliza kwa Kupata Habari – Maana na Miktadha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kusikiliza kwa kupata habari ili kuipambanua
- Kutambua miktadha ambapo usikilizaji wa kupata habari hufanyika katika jamii
- Tambua thamani ya kusikiliza kwa makini katika mazungumzo ya kila siku kama vile kusikiliza maagizo ya dereva au matangazo ya trafiki

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadiliana kuhusu maana ya kusikiliza kwa kupata habari
- Kutambua miktadha kama vile taarifa za habari, maelezo ya usalama barabarani, warsha na mikutano
- Kuchunguza vipengele vya kuzingatia katika usikilizaji huu

Je, ni wakati gani muhimu kusikia habari kwa makini katika maisha ya kila siku, kama vile unaposikia maagizo ya trafiki barabarani?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 65
- Chati
- Vifaa vya kidijitali

- Kujibu maswali - Kujadiliana darasani - Orodha hakiki

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Mapana – Vipengele na Umuhimu
Uandishi wa Kiuamilifu – Maana na Umuhimu wa Ratiba

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kusoma kwa mapana na umuhimu wake
- Kujadili vipengele vya kuzingatia katika kusoma kwa mapana (kutambua msamiati, ujumbe, kuandika muhtasari)
- Tambua jinsi kusoma vitabu na makala mbalimbali kuhusu usalama barabarani kunavyoongeza maarifa ya kujilinda

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili maana na umuhimu wa kusoma kwa mapana
- Kutambua vipengele vya kusoma kwa mapana
- Kuchunguza matini za kujichagulia kuhusu usalama barabarani

Kwa nini ni muhimu kujichagulia vitabu na makala za kusoma nje ya darasa, hasa kuhusu usalama wa barabarani?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 68
- Vitabu vya ziada
- Matini za kidijitali
- Kamusi
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 70
- Vifaa vya kidijitali
- Mifano ya ratiba

- Kujibu maswali - Kujadiliana

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Mnyambuliko wa Vitenzi – Kauli ya Kutenda
Kusikiliza kwa Kupata Habari – Vipengele vya Kuzingatia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya mnyambuliko wa vitenzi ili kuipambanua
- Kujadili sifa bainifu za kauli ya kutenda
- Tambua jinsi vitenzi vya kauli ya kutenda, kama vile "vuka," "simama," "endesha," vinavyotumiwa kuelezea vitendo vya usalama barabarani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya mnyambuliko wa vitenzi
- Kutambua vitenzi katika kauli ya kutenda kwenye sentensi
- Kutunga sentensi zenye vitenzi vya kauli ya kutenda kuhusu usalama barabarani

Mnyambuliko wa vitenzi una umuhimu gani katika kueleza vitendo kama vile "vuka barabara" au "simama pale alama inavyosema"?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 74
- Chati ya vitenzi
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 65
- Kifaa cha kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kujaza pengo - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Mapana – Kusoma Matini ya Kujichagulia
Uandishi wa Kiuamilifu – Vipengele vya Ratiba

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusoma matini ya kujichagulia akizingatia ujumbe na msamiati
- Kutambua ujumbe na kuandika muhtasari wa matini
- Tambua jinsi kusoma makala kuhusu usalama barabarani, kama vile takwimu za ajali, kunavyomfanya mtu awe na uamuzi bora barabarani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujichagulia matini inayohusu usalama barabarani
- Kutambua msamiati mpya na kueleza maana zake
- Kuandika muhtasari wa ujumbe wa matini

Je, unafanya nini ili kupata ujumbe sahihi kutoka kwa matini unayoijichagulia kusoma kuhusu usalama barabarani?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 68
- Matini mbalimbali za kujichagulia
- Kamusi
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 70
- Mfano wa ratiba
- Vifaa vya kidijitali

- Kutoa muhtasari - Kujibu maswali - Kutambua msamiati

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Mnyambuliko wa Vitenzi – Kauli ya Kutendea
Kusikiliza kwa Kupata Habari – Mazungumzo Kuhusu Usalama Barabarani

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili sifa bainifu za kauli ya kutendea
- Kutambua na kutumia vitenzi katika kauli ya kutendea
- Tambua jinsi kauli ya kutendea, kama vile "msaidia", "mwelezea", inavyotumiwa kuelezea vitendo vya usaidizi kama vile polisi kumsaidia mtu aliyejeruhiwa barabarani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili sifa bainifu za kauli ya kutendea kwa mifano
- Kutambua vitenzi vya kauli ya kutendea kwenye kifungu
- Kugeuza vitenzi kutoka kauli ya kutenda hadi kutendea

Vitenzi vya kauli ya kutendea, kama vile "msaidia" au "mwelezea," vinatumiwa vipi kuelezea vitendo vya faida kwa wengine kama vile katika usalama barabarani?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 75
- Kadi za vitenzi
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 66
- Matini ya mwalimu

- Kujaza pengo - Kutunga sentensi - Jedwali la mnyambuliko

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Mapana – Msamiati na Muhtasari
Uandishi wa Kiuamilifu – Kuandika Ratiba ya Uhamasishaji

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutoa muhtasari wa ujumbe wa matini ya kujichagulia
- Kutambua msamiati na kuutumia ipasavyo katika sentensi
- Tambua jinsi kurekodi msamiati mpya kutoka kwa makala za usalama barabarani unavyosaidia kuboresha mawasiliano halisi barabarani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuwasilisha muhtasari wa matini kwa wenzake
- Kutumia kamusi kueleza msamiati mpya
- Kutunga sentensi kwa kutumia msamiati uliotambuliwa

Je, unarekodi vipi msamiati mpya unaojifunza kutoka kwa matini za usalama barabarani ili uutumie ipasavyo baadaye?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 68
- Shajara ya msamiati
- Kamusi
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 70
- Vifaa vya kidijitali
- Mifano ya ratiba

- Kutoa muhtasari - Kutunga sentensi - Kufanyiana tathmini

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Mnyambuliko wa Vitenzi – Kauli ya Kutendwa na Kutendewa
Kusikiliza kwa Kupambanua – Maana na Vipengele
Kusoma kwa Kina – Maana na Umuhimu wa Mbinu ya Kurashia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili sifa bainifu za kauli ya kutendwa na kutendewa
- Kutambua na kutumia vitenzi katika kauli hizi ipasavyo
- Tambua jinsi kauli ya kutendwa na kutendewa, kama vile "aligongwa" au "alipewa msaada," zinavyobeba maana muhimu katika ripoti za ajali

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili sifa za kauli ya kutendwa na kutendewa kwa mifano
- Kutambua vitenzi vya kauli hizi kwenye kifungu
- Kugeuza vitenzi kutoka kauli moja hadi nyingine

Tofauti ya "aligonga" (kutenda) na "aligongwa" (kutendwa) ni ipi, na mabadiliko haya yanabadilisha vipi ujumbe katika ripoti ya ajali barabarani?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 78
- Jedwali la mnyambuliko
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 85
- Chati ya vipengele
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 87
- Matini mbalimbali

- Kugeuza vitenzi - Kutunga sentensi - Jedwali la mnyambuliko

KUKABILIANA NA MABADILIKO YA MAISHA YA KIBINAFSI

Kuandika
Matumizi ya Lugha

Uhariri – Maana na Umuhimu wa Kuhariri Matini
Ukanushaji – Wakati Uliopita

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya uhariri wa matini
- Kujadili umuhimu wa uhariri katika uandishi
- Tambua jinsi uhariri, kama vile kusahihisha ujumbe wa barua au makala ya gazeti, unavyohakikisha habari inaeleweka na kuaminika na hadhira

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya uhariri
- Kujadili hatua na kanuni za uhariri
- Kutambua makosa ya kisarufi na kitahajia katika sentensi

Kwa nini ni muhimu kuhariri kazi yako ya uandishi kama vile ripoti au barua ya maombi ya kazi kabla hujawasilisha kwa hadhira lengwa?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 91
- Matini yenye makosa
- Chati
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 94
- Chati ya ukanushaji
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua makosa - Kujibu maswali

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Kusikiliza kwa Kupambanua – Kupambanua Maana na Mielekeo
Kusoma kwa Kina – Kutumia Mbinu ya Kurashia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua maana na mielekeo ya ujumbe kutoka kwa matini ya kusikiliza
- Kueleza usahihi wa ujumbe kwa kuzingatia msamiati, viziada lugha na kiimbo
- Tambua jinsi kupambanua ujumbe wa mshauri au mzazi, kwa mfano kutofautisha ushauri wa kweli na wa hisia tu, inavyosaidia maamuzi bora maishani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusikiliza matini kutoka kwa mwalimu au mgeni
- Kutambua mielekeo ya ujumbe
- Kujadili vipengele vilivyotumiwa

Unawezaje kupambanua kama mshauri anakuambia ukweli au akuambia tu unachopenda kusikia, kwa kuzingatia sauti yake na maneno anayotumia?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 85
- Matini ya kusikiliza
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 88
- Matini ya "Hatma ya Ziara"

- Kutambua mielekeo - Kujadiliana - Kufanyiana tathmini

Kuandika
Matumizi ya Lugha

Uhariri – Hatua na Kanuni za Kuhariri Matini
Ukanushaji – Wakati Uliopo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili hatua za kuzingatia katika uhariri wa matini
- Kutumia kanuni za uhariri kurekebisha matini iliyotolewa
- Tambua jinsi hatua za uhariri, kama kusoma upya, kutambua makosa na kurekebisha, zinavyofanana na kujipitia kabla ya kufanya uamuzi muhimu maishani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili hatua za uhariri na kanuni zake
- Kutambua makosa kwenye makala kuhusu mabadiliko ya maisha
- Kurekebisha makosa ya kisarufi, kitahajia na kiuakifishaji

Ni hatua zipi unapaswa kufuata unapohariri insha yako ili kuhakikisha ina ujumbe sahihi, lugha fasaha na hakuna makosa, kama vile unapopitia ombi la kazi?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 91
- Makala yenye makosa
- Orodha ya kanuni za uhariri
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 96
- Chati ya ukanushaji
- Kifungu cha mfano

- Kutambua makosa - Kurekebisha matini - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Kusikiliza kwa Kupambanua – Mazungumzo Kuhusu Mabadiliko ya Maisha
Kusoma kwa Kina – Msamiati na Ujumbe kutoka Matini iliyorashiwa

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kushiriki mazungumzo kuhusu mabadiliko ya maisha ya kibinafsi kwa kuzingatia msamiati, viziada lugha na kiimbo
- Kuwasikiliza wenzake na kutoa maoni kwa heshima
- Tambua jinsi mazungumzo ya wazi kuhusu mabadiliko, kama vile kujadili changamoto za ujana na mshauri, yanavyosaidia kupona na kukua

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuzungumza na wenzake kuhusu mabadiliko ya maisha yao
- Kutumia msamiati, viziada lugha na kiimbo kinachofaa
- Kuwasiliana na kutoa maoni kwa heshima

Unawasiliana vipi mabadiliko ya maisha yako kwa mwenzako, kama vile kubadilisha shule au kupoteza rafiki, ili yeye akuelewa ipasavyo?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 85
- Vifaa vya kidijitali
- Mwongozo wa mazungumzo
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 88
- Shajara ya msamiati
- Kamusi

- Kushiriki mazungumzo - Kufanyiana tathmini - Orodha hakiki

Kuandika
Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Uhariri – Kuhariri Matini ya Mwanafunzi
Ukanushaji – Wakati Ujao
Uzungumzaji wa Papo kwa Hapo – Maana na Miktadha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika makala kuhusu suala mtambuko na kuihariri
- Kupata maoni ya mwenzake na kurekebisha makala
- Tambua jinsi uhariri wa kazi ya mwenzako, kama vile kusahihisha barua ya rafiki au makala ya gazeti la shule, unavyokuza ushirikiano na ustadi wa lugha

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika makala yenye aya tatu kuhusu mabadiliko ya maisha
- Kutoa makala kwa mwenzake ahariri
- Kusikia maoni na kurekebisha

Je, unasaidiaje mwenzako kuboresha kazi yake ya uandishi bila kumkera, kama vile unavyopitia insha yake na kutoa maoni ya kujenga?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 91
- Daftari la mwanafunzi
- Orodha hakiki ya uhariri
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 98
- Chati ya ukanushaji
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 102
- Chati ya kanuni

- Kuhariri makala - Kufanyiana tathmini - Kusomeana kazi

KUDHIBITI TAKA KATIKA MAZINGIRA

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Ufasaha – Vipengele vya Kuzingatia
Uandishi wa Kiuamilifu – Maana na Umuhimu wa Notisi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili vipengele vya kuzingatia katika kusoma kwa ufasaha (matamshi bora, kasi ifaayo, kiimbo, viziada lugha)
- Kujadili umuhimu wa vipengele hivi
- Tambua jinsi kusoma kwa ufasaha kwa sauti, kama vile msomaji wa habari wa redio au kiongozi wa ibada, kunavyohakikisha ujumbe unafika kwa hadhira bila upotofu

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili vipengele vya kusoma kwa ufasaha
- Kutazama video za watu wanaosoma kwa ufasaha
- Kujadili umuhimu wa kila kipengele

Nini tofauti kati ya msomaji wa habari wa redio anayesoma kwa ufasaha na mtu anayesoma bila kuzingatia kiimbo au kasi, na tofauti hii inabadilisha vipi uelewa wa hadhira?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 104
- Vifaa vya kidijitali
- Video za usomaji
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 107
- Mfano wa notisi

- Kutambua vipengele - Kujadiliana

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Aina za Maneno – Vielezi
Uzungumzaji wa Papo kwa Hapo – Kanuni za Kuzingatia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya vielezi na kutambua aina zake
- Kutumia vielezi ipasavyo katika sentensi
- Tambua jinsi vielezi, kama vile "haraka," "taratibu," "nje," vinavyotumiwa kuelezea vitendo vya kila siku kama vile "Tupa taka polepole kwenye pipa"

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua vielezi katika sentensi
- Kueleza aina za vielezi (namna, mahali, wakati, idadi)
- Kujaza nafasi kwa vielezi vifaavyo

Unaelezea vipi jinsi jambo linavyofanyika bila kutumia vielezi, na kwa nini vielezi kama "haraka," "vizuri," au "kesho" ni muhimu katika mazungumzo ya kila siku?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 110
- Chati ya vielezi
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 102
- Chati ya kanuni

- Kujaza pengo - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Ufasaha – Kusoma Kifungu cha Maelezo
Uandishi wa Kiuamilifu – Vipengele vya Notisi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusoma kifungu cha maelezo kuhusu udhibiti wa taka akizingatia matamshi bora, kasi ifaayo (maneno 125 kwa dakika), kiimbo na viziada lugha
- Kujadili vipengele vya kusoma kwa ufasaha vilivyodhihirika
- Tambua jinsi kusoma kwa ufasaha, kama ilivyo kwa wasomaji wa matangazo ya bidhaa, kunavyojenga imani na kuvutia watazamaji

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu cha maelezo kuhusu udhibiti wa taka kwa kuzingatia vipengele vyote
- Kujadili jinsi ulivyosoma
- Kupata maoni ya wenzake

Unaona tofauti gani kati ya kusoma kwa ufasaha na bila ufasaha unaposikiliza matangazo ya redio kuhusu usafi wa mazingira au programu ya watoto?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 104
- Kifungu cha maelezo
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 107
- Mfano wa notisi

- Kusoma kwa sauti - Kufanyiana tathmini - Orodha hakiki

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Aina za Maneno – Viunganishi
Uzungumzaji wa Papo kwa Hapo – Mazoezi ya Kuzungumza

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya viunganishi na mifano yake
- Kutumia viunganishi mbalimbali ipasavyo katika sentensi
- Tambua jinsi viunganishi kama "na," "lakini," "kwa sababu" vinavyounganisha mawazo katika hoja za mazungumzo, kama vile "Tutadhibiti taka kwa sababu tutunzapo mazingira tunaepuka magonjwa"

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana na aina za viunganishi
- Kutambua viunganishi kwenye kifungu cha maelezo
- Kujaza nafasi kwa viunganishi vifaavyo

Tofauti ya sentensi "Tupa taka. Weka mazingira safi" na "Tupa taka ili uweke mazingira safi" ni ipi, na kiunganishi hicho kinabadilisha vipi nguvu ya ujumbe?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 111
- Kifungu cha maelezo
- Kadi za viunganishi
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 102
- Mwongozo wa maigizo
- Vifaa vya kidijitali

- Kujaza pengo - Kutunga sentensi - Kutunga aya

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Ufasaha – Msamiati na Ujumbe kutoka Kifungu cha Maelezo
Uandishi wa Kiuamilifu – Kuandika Notisi ya Mkutano

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutafiti vifungu zaidi vya maelezo na kuvisoma kwa ufasaha
- Kutambua msamiati na ujumbe kutoka kwa vifungu
- Tambua jinsi kutafuta na kusoma makala za kidijitali kuhusu udhibiti wa taka, kama vile ripoti za shirika la mazingira, kunavyosaidia kuunda hoja za kukingaa mazingira

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutafuta vifungu vya maelezo vitabuni au mtandaoni
- Kusoma kwa kuzingatia vipengele vya ufasaha
- Kuandika msamiati na ujumbe kwenye shajara

Je, unawezaje kutumia vifungu vya maelezo uvisomavyo mtandaoni kuhusu udhibiti wa taka kuunda hoja za kushawishi watu wengine waache kutupa taka hovyo?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 104
- Matini za kidijitali
- Shajara ya msamiati
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 107
- Daftari au tarakilishi
- Orodha hakiki ya notisi

- Kusoma kwa sauti - Kutambua msamiati - Kufanyiana tathmini

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Aina za Maneno – Vihusishi na Vihisishi
Kuzungumza kwa Ufasaha – Maana na Sifa za Mjadala
Kusoma kwa Ufahamu – Maana na Vipengele vya Kifungu Simulizi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya vihusishi na vihisishi na kutoa mifano
- Kutumia vihusishi na vihisishi ipasavyo katika sentensi
- Tambua jinsi vihisishi kama "Huraa!" au "Salaale!" vinavyotumiwa kuonyesha hisia za papo kwa hapo, kama vile mtu anaposhangaa kuona uharibifu wa mazingira

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza na kutoa mifano ya vihusishi na vihisishi
- Kutambua vihusishi na vihisishi kwenye mazungumzo
- Kutunga sentensi kwa kila aina

Mbali na kusema "nilifurahi," kwa nini kutumia kihisishi kama "Huraa!" kunabeba nguvu zaidi ya hisia, na ungeitumia lini kihisishi hicho badala ya maneno ya kawaida?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 113
- Mazungumzo ya mfano
- Kadi za vihisishi
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 119
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya sifa
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 121
- Chati ya vipengele

- Kutambua vihusishi na vihisishi - Kutunga sentensi - Kujaza pengo

UADILIFU KATIKA UONGOZI SHULENI

Kuandika
Matumizi ya Lugha

Uandishi wa Kiuamilifu – Maana na Umuhimu wa Shajara
Uundaji wa Maneno – Mbinu ya Mkato

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya shajara ili kuibainisha
- Kujadili umuhimu wa shajara katika uandishi wa kiuamilifu
- Tambua jinsi shajara, kama vile shajara ya kiranja mkuu au ya meneja wa mradi, inavyosaidia mtu kukumbuka majukumu na kushirikiana na wenzake bila mkanganyiko

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya shajara
- Kujadili umuhimu wake na aina zake
- Kusoma mifano ya shajara ya kibinafsi na rasmi

Je, kiongozi wa mradi wa shule asingetumia shajara, ni changamoto zipi angeweza kukabili katika kusimamia shughuli na wanachama wake?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 124
- Mifano ya shajara
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 128
- Chati ya maneno ya mkato

- Kujibu maswali - Kutambua vipengele - Kujadiliana

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Kuzungumza kwa Ufasaha – Kanuni za Kuandaa Mjadala
Kusoma kwa Ufahamu – Kusoma Kifungu Simulizi na Kutambua Ujumbe

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili kanuni za kuandaa mjadala (kutafiti, kuielewa hadhira, kujua malengo)
- Kusikiliza mfano wa mjadala na kutambua hoja
- Tambua jinsi kujiandaa vizuri kwa mjadala, kama vile muundo wa hoja za mahojiano ya kazi, unavyomfanya mtu atamkwe na kuaminiwa na wasikilizaji wake

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili kanuni za kuandaa mjadala
- Kusikiliza mfano wa mjadala
- Kutambua hoja za kuunga mkono na kupinga

Kabla ya kushiriki mjadala shuleni kuhusu uadilifu wa kiongozi, unatayarisha vipi hoja zako ili zisimame imara dhidi ya upinzani wa upande mwingine?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 119
- Vifaa vya kidijitali
- Karatasi za kuandikia hoja
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 121
- Kifungu simulizi
- Kamusi

- Kutambua hoja - Kujadiliana - Orodha hakiki

Kuandika
Matumizi ya Lugha

Uandishi wa Kiuamilifu – Vipengele na Aina za Shajara
Uundaji wa Maneno – Mbinu ya Kuambatanisha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili vipengele vya muundo wa shajara (tarehe, siku, mwaka, mwili)
- Kueleza aina za shajara (kibinafsi na rasmi)
- Tambua jinsi aina mbalimbali za shajara, kama shajara ya kiranja, ya meneja au ya hospitali, zinavyotumikia madhumuni tofauti katika mazingira ya kazi na maisha ya kibinafsi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma mifano ya shajara ya kibinafsi na ya kiranja
- Kujadili vipengele vya muundo na aina za shajara
- Kuchunguza mifano zaidi ya shajara mtandaoni

Tofauti kati ya shajara yako ya kibinafsi na shajara rasmi ya kiranja au afisa wa ofisi ni ipi, na kwa nini ni muhimu kujua tofauti hizo unapoingia mazingira ya kazi?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 124
- Mifano ya shajara
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 130
- Chati ya nomino ambata

- Kutambua vipengele - Kujadiliana - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Kuzungumza kwa Ufasaha – Mazoezi ya Kushiriki Mjadala
Kusoma kwa Ufahamu – Msamiati na Maswali ya Ufahamu

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kushiriki mjadala kuhusu uadilifu wa wanafunzi katika uongozi wa shule kwa kuzingatia kanuni zifaazo
- Kutoa na kukabiliana na hoja kwa lugha ya adabu
- Tambua jinsi stadi za mjadala zinavyofaa katika mazungumzo ya biashara, vikao vya bodi na mazungumzo ya kisiasa ambapo pande mbili lazima zikubaliane au kutofautiana

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandaa hoja za mjadala kuhusu "Wanafunzi waadilifu wapewe uongozi shuleni"
- Kushiriki mjadala kwa kuzingatia kanuni zote
- Kupata maoni ya wenzake

Unatetemeka au unajiamini zaidi unapojaribu kushawishi kundi kubwa kuhusu suala zito, na unafanya nini ili ujasiri wako uonekane katika sauti na mwili wako wakati wa mjadala?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 119
- Karatasi za hoja
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 121
- Kamusi
- Daftari la msamiati

- Kushiriki mjadala - Kufanyiana tathmini - Orodha hakiki

Kuandika
Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Uandishi wa Kiuamilifu – Kuandika Shajara ya Uchaguzi wa Viongozi
Uundaji wa Maneno – Mbinu ya Uradidi
Kuzungumza kwa Ufasaha – Ushawishi kuhusu ukweli fulani

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika shajara ya tukio la uchaguzi wa viongozi shuleni kwa kuzingatia muundo, mtindo na ujumbe
- Kusomea wenzake shajara na kupata maoni
- Tambua jinsi ujuzi wa kuandika shajara unavyofaa kwa watu wanaofanya kazi ofisini, hospitalini au kwenye mashirika ambapo rekodi za kila siku ni muhimu kisheria

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika shajara ya uchaguzi wa viongozi shuleni
- Kuwasomea wenzake shajara na kupata maoni
- Kurekebisha shajara kulingana na maoni

Je, ungekuwa kiranja mkuu, ungerekodiaje shajara yako ya wiki ili kusaidia utiririko wa shughuli na kukumbuka majukumu yako yote vizuri?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 124
- Daftari au tarakilishi
- Mifano ya shajara
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 131
- Chati ya uradidi
- Vifaa vya kidijitali
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 134–135
- Chati ya kanuni

- Kuandika shajara - Kufanyiana tathmini - Orodha hakiki

JINSIA NA TAALUMA

Kusoma
Kuandika

Ufupisho – Kifungu cha kupasha habari
Uandishi wa Kiubunifu – Masimulizi kutokana na picha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya ufupisho ili kuupambanua
- Kujadili miktadha ambapo ufupishaji wa habari hutumika
- Tumia stadi ya ufupisho katika maisha ya kila siku kama vile kuandika vidokezo vya habari au masomo

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili maana ya ufupisho
- Kulinganisha kifungu kirefu na kifungu kilichofupishwa
- Kutambua vipengele vya ufupisho (hoja kuu, mtiririko, uangavu)

Ufupisho wa habari unachangia vipi mawasiliano ya haraka?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 137–138
- Vifungu vya gazeti
- Chati ya vipengele
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 141
- Picha mbalimbali
- Mifano ya insha

- Kutambua vipengele - Kulinganisha vifungu - Maswali ya ufahamu

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Vinyume – Vinyume vya nomino
Kuzungumza kwa Ufasaha – Ushawishi kuhusu ukweli fulani

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kinyume cha neno
- Kutambua vinyume vya nomino vinavyozingatia jinsia, umri, hisia, uhusiano na mazingira
- Tumia vinyume vya nomino sawasawa na unavyotofautisha hali mbili tofauti katika maisha halisi kama jua na mvua au ujasiri na hofu

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya kinyume
- Kutambua na kuorodhesha nomino na vinyume vyake
- Kutunga sentensi kwa kutumia vinyume vya nomino

Vinyume vya nomino hutusaidia vipi kueleza hali mbili tofauti?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 146–149
- Kadi za nomino
- Chati ya vinyume
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 135–136
- Vifaa vya kidijitali (video)
- Karatasi za hoja

- Kuambatanisha nomino na vinyume - Kutunga sentensi - Kujaza pengo

Kusoma
Kuandika

Ufupisho – Kifungu cha kupasha habari
Uandishi wa Kiubunifu – Masimulizi kutokana na picha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili vipengele vya kuzingatia katika kufupisha kifungu
- Kudondoa hoja kuu na kuziandika kwa maneno yake mwenyewe
- Tumia ufupisho katika kazi za kila siku kama vile kuandaa madokezo ya mkutano au kuandika ripoti fupi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu cha kupasha habari kuhusu jinsia na taaluma
- Kutambua hoja kuu katika kila aya
- Kuandaa rasimu ya ufupisho kwa maneno ya mwanafunzi mwenyewe

Unazingatia nini unapofupisha kifungu cha habari?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 138–140
- Kifungu cha habari (gazeti au mtandao)
- Daftari
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 141–145
- Picha 3–4 zinazohusiana
- Mwongozo wa kuandika

- Kutambua hoja kuu - Kuandika ufupisho - Wanafunzi kufanyiana tathmini

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Vinyume – Vinyume vya vitenzi
Kuzungumza kwa Ufasaha – Ushawishi kuhusu ukweli fulani

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya vinyume vya vitenzi
- Kutambua vitenzi vya kauli ya kutendua vinavyounda vinyume
- Tumia vinyume vya vitenzi katika mazungumzo kama vile kuingia/kutoka au jenga/bomoa ili kuwasiliana kwa uwazi zaidi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili vitenzi na vinyume vyake (vaa–vua, jenga–bomoa)
- Kuandika sentensi upya kwa kutumia kinyume cha kitenzi
- Kugeuza sentensi zilizo na vitenzi vya kauli ya kutenda hadi kutendua

Vitenzi vya kinyume hutusaidia vipi kuwasilisha maana tofauti?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 150–152
- Kapu la maneno
- Chati ya vitenzi
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 135–136
- Vifaa vya kurekodi
- Orodha hakiki ya kanuni

- Kuambatanisha vitenzi na vinyume - Kutunga sentensi - Kujaza pengo

Kusoma
Kuandika

Ufupisho – Kifungu cha kupasha habari
Uandishi wa Kiubunifu – Masimulizi kutokana na picha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufupisha aya tano za mwanzo za kifungu kwa maneno 150
- Kuwasilisha ufupisho kwa wenzake na kupokea maoni
- Tumia ufupisho kuhifadhi muda kama unavyofanya unapotafuta habari kwa haraka magazetini au mtandaoni

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu kirefu na kukifupisha kwa maneno 150
- Kuwasilisha ufupisho darasani
- Kurekebisha ufupisho kwa kuzingatia maoni ya wenzake

Je, ufupisho wako unahifadhi ujumbe wa asili wa kifungu?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 140
- Kifungu cha habari kirefu
- Vigezo vya ufupisho
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 141–145
- Vigezo vya tathmini
- Daftari/tarakilishi

- Kuandika ufupisho - Uwasilishaji - Kutathmini ufupisho wa mwenzake

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Vinyume – Vinyume vya vivumishi na vihusishi
Usikilizaji Husishi
Kusoma kwa Mapana – Matini ya kujichagulia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vinyume vya vivumishi (baya–bora, fupi–refu, dogo–kubwa)
- Kutambua vinyume vya vihusishi vya mahali na wakati (mbele–nyuma, kabla–baada)
- Tumia vinyume vya vivumishi na vihusishi katika maelezo ya kila siku kama vile kuelezea umbali, ukubwa au wakati wa matukio

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili vinyume vya vivumishi na kutoa mifano
- Kutambua vinyume vya vihusishi kwenye kifungu
- Kutunga sentensi kwa kutumia vinyume vya vivumishi na vihusishi

Vinyume vya vivumishi na vihusishi hutusaidiaje kuelezea ulimwengu unaotuzunguka?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 152–155
- Chati ya vinyume
- Picha zinazoonyesha tofauti
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 157–159
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya kanuni
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 160
- Vitabu mbalimbali vya ziada
- Mtandao salama

- Kutambua vinyume - Kutunga sentensi - Kuandika sentensi upya

KUHESHIMU TAMADUNI ZA WENGINE

Kuandika
Matumizi ya Lugha

Uandishi wa Kiuamilifu – Insha fafanuzi
Aina za Sentensi – Sentensi sahili

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya insha fafanuzi
- Kutambua vipengele vya insha fafanuzi (maelezo ya kina, uangavu, muundo, nafsi ya tatu)
- Thibitisha kwamba insha fafanuzi inafanana na ripoti rasmi au makala ya kitaaluma unayoweza kuiandika maishani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya insha fafanuzi
- Kusoma mfano wa insha fafanuzi kuhusu heshima kwa tamaduni
- Kutambua vipengele vya muundo wake

Insha fafanuzi inatofautiana vipi na aina nyingine za insha?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 162–163
- Mfano wa insha fafanuzi
- Orodha ya vipengele
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 165–166
- Chati ya aina za sentensi
- Daftari

- Kutambua vipengele - Kulinganisha insha - Maswali ya ufahamu

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Usikilizaji Husishi
Kusoma kwa Mapana – Matini ya kujichagulia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili kanuni za usikilizaji husishi (kumtazama mzungumzaji, kuuliza maswali, kuepuka vizuizi)
- Kusikiliza matini ya mgeni mwalikwa au kifaa cha kidijitali
- Heshimu mitazamo ya watu wa tamaduni tofauti kwa kusikiliza bila kuwakataiza au kuwahukumu

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili kanuni za usikilizaji husishi
- Kusikiliza matini inayozungumzia heshima ya tamaduni
- Kutambua kanuni zilizozingatiwa katika kusikiliza

Ni kanuni zipi muhimu za usikilizaji husishi?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 158–159
- Matini ya mwalimu/mgeni
- Vifaa vya kidijitali
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 160–161
- Matini ya kujichagulia
- Kamusi

- Kutambua kanuni - Maswali ya ufahamu - Orodha hakiki

Kuandika
Matumizi ya Lugha

Uandishi wa Kiuamilifu – Insha fafanuzi
Aina za Sentensi – Sentensi ambatano

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kupanga vidokezo vya insha fafanuzi kuhusu matatizo na utatuzi
- Kuandaa mpangilio wa utangulizi, mwili na hitimisho
- Thibitisha kwamba insha fafanuzi yenye hoja madhubuti ni chombo muhimu kama vile tunavyokiona katika makala za kitaaluma au barua za ombi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuorodhesha vidokezo vya insha fafanuzi kuhusu heshima ya tamaduni
- Kupanga muundo wa utangulizi, mwili na hitimisho
- Kuandaa rasimu ya kwanza

Mpangilio mzuri wa vidokezo unasaidiaje kuandika insha fafanuzi?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 162–165
- Mwongozo wa muundo
- Daftari/tarakilishi
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 166–167
- Chati ya viunganishi
- Daftari

- Kupanga vidokezo - Kutathmini muundo - Kujadili rasimu

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma
Kuandika
Matumizi ya Lugha

Usikilizaji Husishi
Kusoma kwa Mapana – Matini ya kujichagulia
Uandishi wa Kiuamilifu – Insha fafanuzi
Aina za Sentensi – Sentensi changamano

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufanya igizo la mazungumzo kwa kuzingatia vipengele vya usikilizaji husishi
- Kutathmini usikilizaji wake mwenyewe na wa wenzake
- Heshimu haki ya kila mtu kusikizwa na kuchukuliwa kwa uzito bila kujali asili yake ya kitamaduni

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kufanya igizo la mazungumzo kuhusu tamaduni tofauti
- Kuzingatia vipengele vya usikilizaji husishi wakati wa igizo
- Kutathmini usikilizaji kwa kutumia orodha hakiki

Je, umezingatia kanuni za usikilizaji husishi wakati wa mazungumzo?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 157–159
- Orodha hakiki ya kanuni
- Vifaa vya kidijitali
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 160–162
- Shajara ya msamiati
- Vigezo vya muhtasari
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 162–165
- Vigezo vya tathmini
- Daftari/tarakilishi
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 167–169
- Chati ya miundo
- Daftari

- Igizo la mazungumzo - Wanafunzi kufanyiana tathmini - Kujifanyia tathmini