KUKABILIANA NA MSONGO WA MAWAZO

Kusikiliza na Kuzungumza

Mazungumzo - Malumbano ya Utani

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya malumbano ya utani na kubainisha sifa zake
- Kutambua vipengele vya uwasilishaji wa malumbano ya utani
- Kuchangamkia umuhimu wa malumbano ya utani katika kuimarisha uhusiano wa kijamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya malumbano ya utani na kujadili sifa zake kama lugha ya ucheshi, uhusiano kati ya washiriki, matumizi ya chuku na kauli fupifupi
- Kuigiza malumbano ya utani na kutambua sifa na vipengele vya uwasilishaji vilivyodhihirika
- Kujadili tofauti kati ya aina mbalimbali za malumbano kama utani wa marafiki, mawifi na marika

Je, malumbano ya utani yana umuhimu gani katika kuimarisha uhusiano na mshikamano wa kijamii?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 106
- Vifaa vya kidijitali
- Mifano ya malumbano ya utani
- Matini ya mwalimu

- Kutambua sifa za malumbano - Kuigiza malumbano - Orodha hakiki

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Kina - Wahusika katika Shairi
Insha za Kiuamilifu - Barua ya Kuomba Kazi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya wahusika katika shairi na kubainisha aina zao
- Kutambua na kueleza sifa za wahusika katika shairi alilolisoma
- Kufurahia kuchunguza jinsi wahusika wanavyobeba ujumbe wa shairi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya wahusika na kutambua kuwa mhusika anayezungumza katika shairi huitwa nafsineni
- Kusoma shairi "Nimewakosea Nini?" na kutambua mhusika anayezungumza, anayezungumziwa na sifa zao
- Kujadili tofauti kati ya mzungumzaji na watu wa umri wake wanaozungumziwa katika shairi

Je, wahusika wa shairi wanakusaidiaje kuelewa ujumbe na hisia za mwandishi kwa undani?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 109
- Diwani ya mashairi
- Chati ya sifa za wahusika
- Vifaa vya kidijitali
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 113
- Mfano wa barua rasmi ya kuomba kazi
- Matini ya mwalimu

- Kutambua wahusika - Kueleza sifa za wahusika - Kujadili ujumbe

Sarufi

Vihusishi - Vinyume vya Vihusishi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vinyume vya vihusishi katika matini
- Kutumia vinyume vya vihusishi ipasavyo katika maandishi na mazungumzo
- Kuchangamkia utajiri wa lugha unaotokana na matumizi ya vinyume vya vihusishi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya vinyume vya vihusishi na kutoa mifano kama "juu ya–chini ya", "mbali na–karibu na", "mbele ya–nyuma ya"
- Kutambua vihusishi na vinyume vyake katika jedwali na kutunga sentensi
- Kutambua kwa kupigia mstari vihusishi na vinyume vyake katika kifungu kilichotolewa

Je, vinyume vya vihusishi vinachangia vipi utajiri wa maelezo ya mahusiano katika sentensi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 116
- Jedwali la vinyume vya vihusishi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua vinyume vya vihusishi - Kutunga sentensi - Kupigia mstari katika kifungu

Kusikiliza na Kuzungumza

Mazungumzo - Uwasilishaji wa Malumbano ya Utani

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuwasilisha malumbano ya utani kwa kuzingatia vipengele vya uwasilishaji
- Kutumia lugha inayoibua ucheshi na toni ifaayo katika malumbano
- Kujeanna ujuzi wa kushiriki malumbano ya utani yanayoheshimu mipaka ya kijamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kushirikiana na kikundi kubuni na kuwasilishiana malumbano ya utani kuhusu kukabiliana na msongo wa mawazo
- Kuwasilisha malumbano mbele ya darasa na kupokea maoni ya wenzake kuhusu vipengele vilivyozingatiwa
- Kusikiliza na kutazama uwasilishaji wa malumbano ya utani kupitia kifaa cha kidijitali

Unatumia lugha na toni gani ili malumbano ya utani yako yawe ya kufurahisha bila kumuumiza mwenzako?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 109
- Vifaa vya kidijitali
- Karatasi za uandishi wa malumbano
- Matini ya mwalimu

- Uwasilishaji wa malumbano - Kutathmini vipengele - Kutoa maoni

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Kina - Uchambuzi wa Wahusika
Insha za Kiuamilifu - Kuandika Barua ya Kuomba Kazi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufanya uchambuzi wa kina wa wahusika katika shairi kwa kuzingatia sifa na ujumbe wao
- Kuandika uchambuzi wa wahusika wa shairi kwa lugha yake mwenyewe
- Kujeanna ujuzi wa kuchambua wahusika katika mashairi yanayohusiana na masuala ya kijamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma shairi "Epuka Msongo wa Mawazo" na kulichambua kwa kuzingatia sifa za wahusika
- Kujadili jinsi wahusika wanavyobeba ujumbe wa kukabiliana na msongo wa mawazo
- Kuandika uchambuzi wa wahusika na kuuwasilisha mbele ya darasa

Je, unafanyaje uchambuzi wa wahusika katika shairi unaozingatia sifa zao na ujumbe wanaobeba?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 109
- Diwani ya mashairi
- Chati ya sifa za wahusika
- Vifaa vya kidijitali
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 113
- Daftari
- Matini ya mwalimu

- Uchambuzi wa wahusika - Kuandika maelezo - Kuwasilisha uchambuzi

Sarufi

Vihusishi - Matumizi ya Vinyume

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutumia vinyume vya vihusishi ipasavyo katika matini na mazungumzo
- Kuandika vifungu kwa kutumia vinyume vya vihusishi kwa usahihi
- Kujeanna ujuzi wa kutumia vinyume vya vihusishi kwa utendaji wa hiari katika uandishi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua na kupigia mstari vihusishi na vinyume vyake katika kifungu kuhusu msongo wa mawazo
- Kutunga sentensi na vifungu vifupi kwa kutumia vinyume vya vihusishi kuhusu kukabiliana na msongo wa mawazo
- Kumsomea mzazi au mlezi sentensi alizozitunga ili amtolee maoni

Je, unatumia vipi vinyume vya vihusishi kwa usahihi kuboresha maelezo katika uandishi wako?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 116
- Chati ya vinyume vya vihusishi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kuandika vifungu - Kupigia mstari vinyume - Tathmini ya wenzake

MAGONJWA YANAYOTOKANA NA MIENENDO YA MAISHA

Kusikiliza na Kuzungumza

Kusikiliza na Kuelewa Matini - Matini ya Kusikiliza

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya matini ya kusikiliza na kubainisha mambo ya kuzingatia
- Kudondoa hoja muhimu na kuchambua mitazamo katika matini ya kusikiliza
- Kuchangamkia umuhimu wa kusikiliza kwa makini ili kupata ujumbe kamili

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya matini ya kusikiliza na kujadili mambo ya kuzingatia kama kutambua ujumbe, kukadiria maana za maneno na kuchambua mitazamo
- Kusikiliza matini kuhusu magonjwa yanayotokana na mienendo ya maisha
- Kujibu maswali kulingana na matini aliyoisikiliza

Je, unafanya nini ili kupata ujumbe kamili na kuchambua mitazamo katika matini ya kusikiliza?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 130
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya mambo ya kuzingatia
- Matini ya mwalimu

- Kudondoa hoja muhimu - Kuchambua mitazamo - Kujibu maswali

Kusoma

Kusoma kwa Ufasaha - Kifungu cha Afya

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusoma kifungu cha afya kwa ufasaha kwa kuzingatia matamshi bora, kasi na kiwango cha sauti
- Kutathmini usomaji wake kwa kuzingatia vigezo vilivyoainishwa
- Kuchangamkia thamani ya kusoma kwa ufasaha kwa kukuza uelewa wa masuala ya afya

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu "Umuhimu wa Mazoezi" kwa zamu kwa kuzingatia vipengele vya kusoma kwa ufasaha
- Kutathmini usomaji wake kwa kujaza jedwali la tathmini
- Kumsomea mzazi au mlezi kifungu na kumwomba autolee maoni

Je, unazingatia vipengele vipi ili kusoma kwa ufasaha unaosaidia kuelewa na kukushirikisha msikilizaji?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 131
- Jedwali la tathmini ya usomaji
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kusoma kwa ufasaha - Kutathmini usomaji - Kurekebisha changamoto

Kuandika
Sarufi

Insha za Kushawishi - Hotuba ya Kushawishi
Aina za Sentensi - Sentensi Tata

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vipengele vya hotuba ya kushawishi na jinsi vinavyoimarisha ujumbe
- Kupanga vidokezo vya kuandika hotuba ya kushawishi kuhusu afya
- Kuchangamkia umuhimu wa kutumia lugha ya kushawishi katika kuhamasisha mabadiliko ya mienendo ya maisha

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma hotuba ya kushawishi iliyotolewa na kutambua vipengele vyake kama hoja zenye mtiririko, lugha yenye mvuto na urudiaji wa hoja kuu
- Kujadili vipengele vilivyotumika kuboresha ushawishi wa hotuba
- Kupanga vidokezo vya hotuba ya kushawishi kuhusu athari za magonjwa yanayotokana na mienendo ya maisha

Je, vipengele vipi vya hotuba ya kushawishi huifanya iwe na nguvu ya kuathiri mwelekeo wa hadhira?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 133
- Mfano wa hotuba ya kushawishi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 135
- Mifano ya sentensi tata

- Kutambua vipengele vya hotuba - Kupanga vidokezo - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza

Kusikiliza na Kuelewa Matini - Kujadili Maudhui

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili maudhui ya matini ya kusikiliza kwa kutoa hoja zinazoegemea ushahidi
- Kutoa maoni yake kuhusu mitazamo inayojitokeza katika matini
- Kujeanna tabia ya kujadili masuala ya afya kwa msingi wa ushahidi na mantiki

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili na wenzake maudhui ya matini ya kusikiliza kuhusu magonjwa yanayotokana na mienendo ya maisha
- Kutoa maoni yanayoegemea ushahidi wa matini na kueleza sababu za mtazamo wake
- Kuwasilisha muhtasari wa mjadala mbele ya darasa

Je, unajadili vipi maudhui ya matini ya kusikiliza kwa kutoa hoja zinazoegemea ushahidi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 130
- Vifaa vya kidijitali
- Karatasi za kuandikia maoni
- Matini ya mwalimu

- Kujadili maudhui - Kutoa maoni - Kuwasilisha muhtasari

Kusoma

Kusoma kwa Ufasaha - Tathmini ya Usomaji

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua sehemu zinazompa changamoto katika kusoma kwa ufasaha
- Kushirikiana na wenzake kurekebisha changamoto za usomaji
- Kujeanna ujuzi wa kusoma matini mbalimbali kwa ufasaha kwa mazoezi ya mara kwa mara

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kumsomea mwenzake matini ya kujichagulia na kumwomba atathmini usomaji wake
- Kutambua na kujadili changamoto za usomaji wa kila mmoja
- Kushirikiana kurekebisha changamoto zilizotambuliwa

Je, unashirikiana vipi na wenzako kuboresha usomaji wako wa kufasaha?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 131
- Matini za kujichagulia
- Jedwali la tathmini
- Vifaa vya kidijitali

- Kutathmini usomaji wa wenzake - Kubainisha changamoto - Kushirikiana kurekebisha

Kuandika
Sarufi

Insha za Kushawishi - Kuandika Hotuba
Aina za Sentensi - Kutunga Sentensi Tata

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika hotuba ya kushawishi kwa kuzingatia vipengele na lugha inayofaa
- Kuwasilisha hotuba mbele ya darasa kwa ufasaha
- Kujeanna ujuzi wa kuandika na kuwasilisha hotuba ya kushawishi kuhusu masuala ya afya

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika hotuba ya kushawishi kuhusu athari za magonjwa yanayotokana na mienendo ya maisha kwa kutumia vidokezo vilivyoandaliwa
- Kuwasomea wenzake hotuba au kuiwasambazie mtandaoni ili waitolee maoni
- Kurekebisha hotuba kwa kuzingatia maoni ya wenzake

Je, unazingatia vipengele vipi ili kuandika hotuba ya kushawishi inayogusa hisia na kubadilisha mwelekeo wa hadhira?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 133
- Daftari
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 135
- Mifano ya sentensi tata

- Kuandika hotuba ya kushawishi - Kuwasilisha hotuba - Kurekebisha

MSHIKAMANO WA KIJAMII

Kusikiliza na Kuzungumza

Mazungumzo - Mawaidha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya mawaidha na kuyapambanua na mazungumzo mengine
- Kubainisha sifa za mawaidha ya kifasihi pamoja na washiriki wake
- Kuchangamkia mawaidha kama chombo cha kukuza mshikamano wa kijamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutazama picha na kujadiliana kuhusu kinachoendelea ili kutambua mawaidha
- Kueleza maana ya mawaidha na kubainisha sifa zake za kifasihi kama vile matumizi ya lugha yenye hisia na toni ya kuhimiza
- Kutambua washiriki wa mawaidha (fanani na hadhira) na kueleza sifa za kila mmoja

Je, mawaidha yanasaidiaje kukuza mshikamano wa kijamii?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 138
- Picha za mawaidha
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya sifa za mawaidha

- Kutambua sifa za mawaidha - Kueleza washiriki wa mawaidha - Kuuliza na kujibu maswali - Orodha hakiki

Kusoma

Kusoma kwa Kina - Mbinu za Lugha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua mbinu za lugha kama vile tashbihi, sitiari, nahau na urudiaji katika shairi
- Kueleza umuhimu wa mbinu za lugha katika kulijenga shairi
- Kuchangamkia matumizi ya mbinu za lugha katika kusoma na kuthamini mashairi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma shairi "Baba" na kupigia mstari mbinu mbalimbali za lugha zilizotumiwa
- Kujadili umuhimu wa kila mbinu ya lugha iliyotambuliwa katika kulijenga shairi
- Kuwasomea wenzake uchanganuzi wa mbinu za lugha ili wautolee maoni

Mbinu za lugha zinatoa mchango gani katika ujenzi wa shairi?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 142
- Diwani ya mashairi iliyoteuliwa
- Chati ya mbinu za lugha
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua mbinu za lugha katika shairi - Kueleza umuhimu wa mbinu za lugha - Kusoma kwa ufasaha - Kutoa maoni

Kuandika

Insha za Kubuni - Maelezo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya insha ya maelezo kuhusu hali
- Kutambua vipengele vya insha ya maelezo kuhusu hali kama vile maelezo dhahiri na matumizi ya lugha ya kitamathali
- Kuchangamkia kuandika insha ya maelezo kuhusu hali kwa kuzingatia vipengele vyake

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma insha ya mfano "Mvua Kubwa" na kutambua vipengele vyake
- Kujadili vipengele vya insha ya maelezo kuhusu hali kama vile maelezo ya kina na mpangilio mzuri wa hali
- Kuchora muundo wa insha ya maelezo kuhusu hali daftarini kwa mwongozo wa uandishi

Je, ujenzi wa picha dhahiri katika insha ya maelezo unafanikiwaje?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 145
- Mifano ya insha za maelezo
- Vifaa vya kidijitali
- Kielelezo cha insha ya maelezo

- Kutambua vipengele vya insha ya maelezo - Kujibu maswali ya ufahamu - Kufanya tathmini ya insha - Kuweka muundo

Sarufi
Kusikiliza na Kuzungumza

Ukanushaji - Hali ya Masharti -nge-
Mazungumzo - Mawaidha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya ukanushaji wa hali ya masharti -nge-
- Kutambua na kutumia kiambishi -si- katika kukanusha hali ya masharti -nge- ipasavyo
- Kuchangamkia matumizi ya ukanushaji wa hali ya masharti -nge- katika mawasiliano ya kila siku

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya ukanushaji na kupewa mifano ya hali ya masharti -nge-
- Kutambua sentensi zinazoonyesha ukanushaji wa hali ya masharti -nge- kama "Tusingeimba vizuri tusingetuzwa"
- Kukanusha sentensi mbalimbali za hali ya masharti -nge- akizingatia mada ya mshikamano wa kijamii

Ukanushaji wa hali ya masharti -nge- unafanyikaje?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 147
- Kadi za sentensi
- Matini ya mwalimu
- Chati ya mifano
- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 139-141
- Matini ya mwalimu ya mawaidha
- Vifaa vya kidijitali
- Karatasi za tathmini

- Kutambua sentensi za ukanushaji wa -nge- - Kukanusha sentensi - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Kusoma

Kusoma kwa Kina - Mbinu za Lugha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuchanganua matumizi ya mbinu za lugha kama vile sitiari, nahau, tashbihi na urudiaji katika shairi "Sisi Wamoja"
- Kutunga shairi lisilozidi beti tatu kwa kushirikisha mbinu mbalimbali za lugha
- Kufurahia uchanganuzi wa mashairi kama kipengele cha kujiendeleza kiakili

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma shairi "Sisi Wamoja" na kuchanganua matumizi ya mbinu za lugha zilizoainishwa kama sitiari, nahau, tashbihi na urudiaji
- Kutunga shairi kuhusu mshikamano wa kijamii akishirikisha mbinu mbalimbali za lugha
- Wasilisha shairi kwa wenzake ili watambue mbinu za lugha zilizotumiwa

Unawezaje kutumia mbinu za lugha kujenga ujumbe madhubuti katika shairi?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 143-144
- Diwani ya mashairi iliyoteuliwa
- Chati ya mbinu za lugha
- Vifaa vya kidijitali

- Kuchanganua mbinu za lugha - Kutunga shairi - Wasilisho la shairi - Kufanyiana tathmini

Kuandika

Insha za Kubuni - Maelezo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika insha ya maelezo kuhusu hali kwa kuzingatia vipengele vyake
- Kufurahia kuwasilisha maelezo ya hali kwa lugha ya kitamathali inayogusa hisia
- Kurekebisha insha kwa kuzingatia maoni ya wenzake

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika insha ya maelezo kuhusu hali ilivyokuwa katika karamu ya kusherehekea mshikamano wa kijamii daftarini au katika tarakilishi
- Wasilisha insha kwa wenzake ili waitolee maoni kuhusu vipengele vya maelezo
- Kurekebisha insha kwa kuzingatia maoni yaliyotolewa

Unatumiaje lugha ya kitamathali kujenga picha dhahiri katika insha ya maelezo?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 145-146
- Kielelezo cha insha ya maelezo
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kuandika insha ya maelezo - Kusomeana insha - Kutoa na kupokea maoni - Potifolio

Sarufi

Ukanushaji - Hali ya Masharti -ngali-

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya ukanushaji wa hali ya masharti -ngali- na jinsi inavyotofautiana na -nge-
- Kutambua na kutumia kiambishi -si- katika kukanusha hali ya masharti -ngali- ipasavyo
- Kuchangamkia matumizi ya ukanushaji wa hali ya masharti -ngali- katika matini

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua sentensi za hali ya masharti -ngali- na kuzikanusha kwa mfano "Nisingalipata udongo nisingalifinyanga chungu"
- Kujaza nafasi kwa kukanusha hali ya masharti -ngali- katika sentensi mbalimbali
- Kuandika kifungu kifupi kuhusu umuhimu wa mshikamano wa kijamii kwa kutumia ukanushaji wa -ngali-

Ukanushaji wa hali ya masharti -ngali- unatofautiana vipi na ule wa -nge-?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 149
- Kadi za sentensi
- Matini ya mwalimu
- Chati ya mifano

- Kutambua sentensi za ukanushaji wa -ngali- - Kukanusha sentensi - Kuandika kifungu - Kufanyiana tathmini

Sarufi
Kusikiliza na Kuzungumza

Ukanushaji - Hali ya Masharti -ki-
Mazungumzo - Mawaidha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya ukanushaji wa hali ya masharti -ki- na jinsi kiambishi -sipo- kinavyochukua nafasi ya -ki-
- Kutambua na kutumia ukanushaji wa hali ya masharti -ki- ipasavyo katika matini
- Kuchangamkia kutumia ukanushaji wa hali ya masharti -ki- katika kuwasiliana kwa usahihi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua sentensi zinazoonyesha ukanushaji wa hali ya masharti -ki- kama "Maria asipochukua mkopo hatanunua gari"
- Kukanusha sentensi mbalimbali za hali ya masharti -ki- daftarini
- Kuandika kifungu kifupi kuhusu mshikamano wa kijamii kwa kutumia ukanushaji wa hali ya masharti -ki-

Kiambishi -sipo- kinachukua nafasi ya -ki- katika ukanushaji jinsi gani?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 150-151
- Kadi za sentensi
- Chati ya mifano
- Vifaa vya kidijitali
- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 153
- Matini ya mwalimu ya mawaidha
- Chati ya vipengele vya lugha

- Kutambua sentensi za ukanushaji wa -ki- - Kukanusha sentensi - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

MATUMIZI YA KODI

Kusoma

Kusoma kwa Ufahamu - Kifungu cha Mjadala

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kudondoa habari mahususi na kueleza maana ya msamiati katika kifungu cha mjadala kuhusu matumizi ya kodi
- Kuchanganua mitazamo iliyopo katika kifungu cha mjadala na kuitathmini kwa uelewa
- Kuchangamkia kutumia taarifa za kifungu cha mjadala katika kuimarisha uelewa wa umuhimu wa kulipa kodi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu cha mjadala "Matumizi ya Kodi" na kudondoa habari mahususi kama vile majukumu ya serikali yanayofadhiliwa na kodi
- Kueleza maana ya msamiati kama vile "mamlaka", "mapato" na "miundombinu" kama ulivyotumiwa katika kifungu
- Kujadili mitazamo ya kifungu na kujibu maswali ya ufahamu akizingatia masuala ya uzalendo

Kulipa kodi kwa nini ni jukumu la kila raia?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 154
- Kamusi
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya msamiati

- Kudondoa habari mahususi - Kueleza msamiati - Kujibu maswali ya ufahamu - Kuchanganua mitazamo

Kuandika

Insha za Kiuamilifu - Shajara

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza aina za shajara na kujadili vipengele vyake vya kimsingi
- Kutambua vipengele vya shajara katika mfano uliosomwa
- Kuchangamkia umuhimu wa kuandika shajara katika kuhifadhi matukio ya kila siku

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma shajara ya mfano iliyotolewa na kutambua vipengele vyake kama vile tarehe, tukio na hisia
- Kutambua aina ya shajara iliyosomwa na kueleza umuhimu wake
- Kutayarisha vidokezo vya kuandikia shajara kuhusu tukio fulani la kupendeza

Je, shajara inakusaidiaje kuhifadhi matukio muhimu maishani?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 158
- Mifano ya shajara
- Vifaa vya kidijitali
- Kielelezo cha muundo wa shajara

- Kutambua vipengele vya shajara - Kujadili aina za shajara - Kujibu maswali - Kuweka vidokezo

Sarufi
Kusikiliza na Kuzungumza

Ukubwa na Udogo - Ukubwa wa Nomino
Mazungumzo - Mawaidha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya hali ya ukubwa wa nomino na jinsi inavyotumiwa kuonyesha kuzidi kiwango cha kawaida
- Kutambua na kutumia kiambishi ji- ipasavyo katika kuunda hali ya ukubwa wa nomino
- Kuchangamkia matumizi sahihi ya nomino katika hali ya ukubwa katika sentensi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua nomino katika hali ya ukubwa kama vile "jiti", "jisoko" na "gombe" kutoka kwa sentensi mbalimbali
- Kueleza kiambishi ji- na jinsi sauti za awali kama nj, ng', nd na mb hudondoshwa wakati wa kuunda ukubwa
- Kutunga sentensi akitumia nomino katika hali ya ukubwa kuhusu matumizi ya kodi

Kiambishi ji- hutumiwa vipi katika hali ya ukubwa wa nomino?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 163
- Kadi za nomino
- Chati ya mifano
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 153
- Karatasi za tathmini
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua nomino za hali ya ukubwa - Kutunga sentensi - Kujaza pengo - Orodha hakiki

Kusoma

Kusoma kwa Ufahamu - Kifungu cha Mjadala

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufafanua majukumu ya serikali yanayotekelezwa kwa fedha za kodi
- Kuchanganua na kutetea mtazamo wa kifungu kuhusu ulipaji wa kodi kwa hoja madhubuti
- Kufurahia kutumia ufahamu wa kisomo katika kushughulikia masuala ya kijamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma tena kifungu cha mjadala na kufafanua majukumu ya serikali yanayotekelezwa kupitia kwa kodi kama vile ujenzi wa miundombinu na huduma za afya
- Kujadili changamoto zinazoyakabili mataifa yanayoendelea na jinsi kodi inavyosaidia
- Kusakura mtandaoni kifungu kingine cha mjadala kuhusu masuala ya kijamii

Ulipaji wa kodi unachangiaje maendeleo ya taifa?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 155-156
- Vifaa vya kidijitali
- Kamusi
- Matini za ziada mtandaoni

- Kufafanua majukumu ya serikali - Kuchanganua mitazamo - Kutoa maoni ya ujenzi - Kusoma kwa ufahamu

Kuandika

Insha za Kiuamilifu - Shajara

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika shajara kwa kuzingatia vipengele vyake kama vile tarehe, mpangilio wa matukio na hisia za mwandishi
- Kurekebisha shajara kwa kuzingatia maoni ya wenzake
- Kufurahia kuandika shajara kama njia ya kujieleza na kukumbuka matukio muhimu

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika shajara kuhusu kazi aliyosaidia kufanya wakati wa likizo akizingatia vipengele vyake
- Kuwasomea wenzake shajara aliyoandika ili wamtolee maoni
- Kurekebisha shajara yake kwa kuzingatia maoni ya wenzake na maelezo ya mwalimu

Unazingatia vipengele gani unapoandika shajara ya kuvutia?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 161-162
- Kielelezo cha shajara
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kuandika shajara - Kusomeana shajara - Kutoa maoni - Potifolio

Sarufi

Ukubwa na Udogo - Udogo wa Nomino

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya hali ya udogo wa nomino na jinsi inavyotumiwa kuonyesha kupungua kwa kiwango cha kawaida
- Kutambua na kutumia kiambishi ki- (umoja) na vi- (wingi) ipasavyo katika hali ya udogo
- Kuchangamkia matumizi sahihi ya hali ya udogo wa nomino katika maandishi na mazungumzo

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua nomino katika hali ya udogo kama vile "kijitanda", "kijiduka" na "vijibwa" kutoka kwa sentensi mbalimbali
- Kueleza kiambishi ki- cha umoja na vi- cha wingi pamoja na jinsi unavyoundwa kutoka kwa hali ya ukubwa
- Kutunga sentensi na kutabadilisha nomino kati ya hali ya wastani, ukubwa na udogo kuhusu vifaa vya darasani

Tofauti kati ya hali ya ukubwa na udogo wa nomino ni ipi?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 164
- Kadi za nomino
- Chati ya mifano
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua nomino za hali ya udogo - Kutunga sentensi - Kujaza jedwali la wastani/udogo - Kufanyiana tathmini

MAADILI YA KITAIFA

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Kusikiliza kwa Kutathmini
Ufupisho - Ufupisho wa Habari

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kusikiliza kwa kutathmini na kuitofautisha na aina nyingine za kusikiliza
- Kubainisha vipengele vya kuzingatia katika kutathmini mazungumzo kama vile kuzingatia ujumbe na kutambua lugha inayotumiwa
- Kuchangamkia kuwa msikilizaji makini anayeweza kutathmini ujumbe na sifa za mzungumzaji

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya kusikiliza kwa kutathmini na jinsi inavyomwezesha msikilizaji kufanya maamuzi kuhusu ujumbe na mzungumzaji
- Kujadili vipengele vya kuzingatia katika kutathmini mazungumzo kama vile kuwa makini na kuzingatia ujumbe wa mzungumzaji
- Kusikiliza mazungumzo na kuyatathmini kwa kuzingatia maadili ya kitaifa yanayojitokeza

Unatathminiaje mazungumzo unayoyasikiliza?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 166
- Matini ya mwalimu ya mazungumzo
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya vipengele vya kutathmini
- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 167
- Matini ya kupigia muhtasari
- Kamusi

- Kueleza maana ya kusikiliza kwa kutathmini - Kutathmini mazungumzo - Kujibu maswali - Orodha hakiki

Kuandika

Insha za Kiuamilifu - Kujibu Baruapepe

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza na kujadili vipengele vya kuzingatia katika kujibu baruapepe rasmi au ya kirafiki
- Kutambua tofauti kati ya baruapepe rasmi na ya kirafiki kwa kuzingatia toni na salamu zinazotumiwa
- Kuchangamkia kujibu baruapepe kwa lugha na muundo unaofaa

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili vipengele vya kujibu baruapepe kama vile kusoma kwa makini baruapepe iliyopokelewa, kuchagua salamu ifaayo na kujibu maswali au hoja zilizoibuliwa
- Kutambua toni ya baruapepe iliyotumwa na kudumisha toni hiyo katika jibu
- Kuchora mwongozo wa kujibu baruapepe daftarini kwa hatua za kufuatwa

Unatofautisha vipi baruapepe rasmi na ya kirafiki unapojibu?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 169
- Mifano ya baruapepe rasmi na za kirafiki
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua vipengele vya kujibu baruapepe - Kuchora mwongozo - Kujadili tofauti za toni - Orodha hakiki

Sarufi

Usemi Halisi na Usemi wa Taarifa - Usemi Halisi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya usemi halisi na kujadili mambo ya kuzingatia kama vile matumizi ya alama za nukuu na mpangilio sahihi
- Kutambua usemi halisi katika matini na kuuandika kwa kuzingatia kanuni zake
- Kuchangamkia matumizi sahihi ya usemi halisi katika kuwasilisha mazungumzo halisi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya usemi halisi kama sentensi inayoonyesha maneno yaliyotamkwa moja kwa moja
- Kutambua na kujadili mambo ya kuzingatia kama vile alama za nukuu, kuanza kwa herufi kubwa na usemi wa kila msemaji katika mstari mpya
- Kutambua usemi halisi na usemi wa taarifa katika sentensi mbalimbali

Usemi halisi unatofautiana vipi na usemi wa taarifa?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 171
- Matini ya mwalimu
- Kadi za sentensi
- Chati ya kanuni za usemi halisi

- Kutambua usemi halisi katika matini - Kuandika sentensi za usemi halisi - Kutofautisha usemi halisi na usemi wa taarifa - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Kusikiliza kwa Kutathmini
Ufupisho - Ufupisho wa Habari

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusikiliza mazungumzo na kuyatathmini kwa kuzingatia sifa za lugha na ujumbe wa mzungumzaji
- Kutoa maoni ya ujenzi kuhusu mazungumzo yaliyosikilizwa kwa kuzingatia maadili ya kitaifa
- Kujenga mazoea ya kusikiliza na kutathmini mazungumzo mbalimbali ya kijamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusikiliza mazungumzo yatakayowasilishwa na wanafunzi wenzake na kuyatathmini kwa kuzingatia sifa za lugha na ujumbe
- Kujadili tofauti kati ya washiriki wa mazungumzo kwa mujibu wa matumizi yao ya lugha na tabia zao
- Kutoa maoni kuhusu maadili ya kitaifa yanayojitokeza katika mazungumzo yaliyosikilizwa

Maadili ya kitaifa yanajitokeza vipi katika mazungumzo ya kila siku?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 166-167
- Matini ya mwalimu
- Vifaa vya kidijitali
- Karatasi za tathmini
- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 168
- Matini za ziada mtandaoni
- Kamusi

- Kutathmini mazungumzo - Kujadili maadili yanayojitokeza - Kutoa maoni ya ujenzi - Kushiriki kikundi

Kuandika

Insha za Kiuamilifu - Kujibu Baruapepe

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujibu baruapepe rasmi au ya kirafiki kwa kuzingatia vipengele vyake
- Kurekebisha baruapepe kwa kuzingatia maoni ya wenzake
- Kufurahia kuwasiliana kwa njia ya baruapepe kama zana ya kisasa ya mawasiliano

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujibu baruapepe iliyotayarishwa na mwalimu au ya kujichagulia akizingatia toni ifaayo, salamu na mpangilio wa aya
- Kuwasomea wenzake baruapepe aliyoijibu ili wamtolee maoni
- Kurekebisha baruapepe kwa kuzingatia maoni ya wenzake na kuiwasilisha tena

Unajihakikishiaje kuwa baruapepe yako imejibu ipasavyo maswali yaliyoulizwa?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 170
- Mifano ya baruapepe
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kuandika baruapepe ya kujibu - Kusomeana baruapepe - Kutoa na kupokea maoni - Potifolio

Sarufi

Usemi Halisi na Usemi wa Taarifa - Usemi wa Taarifa

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya usemi wa taarifa na kujadili kanuni za kubadilisha usemi halisi kuwa usemi wa taarifa
- Kubadilisha sentensi kutoka usemi halisi hadi usemi wa taarifa na kinyume chake kwa usahihi
- Kuchangamkia matumizi ya usemi wa taarifa katika mawasiliano ya kila siku kama vile kuripoti mazungumzo

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya usemi wa taarifa kama usemi unaotoa taarifa ya maneno yaliyosemwa bila kutumia maneno halisi ya msemaji
- Kubadilisha sentensi za usemi halisi kuwa usemi wa taarifa na za usemi wa taarifa kuwa usemi halisi kwa kuzingatia kanuni
- Kutunga kifungu kifupi chenye sentensi za usemi halisi na usemi wa taarifa kuhusu maadili ya kitaifa

Kanuni gani unazozingatia kubadilisha usemi halisi kuwa usemi wa taarifa?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 172
- Kadi za sentensi
- Chati ya kanuni za usemi wa taarifa
- Vifaa vya kidijitali

- Kubadilisha usemi halisi na usemi wa taarifa - Kutunga sentensi - Kutambua usemi katika matini - Kufanyiana tathmini